home

forum

chat

thema-pagina's

vraagbaken

video

koopjeskelder

surf-tips

snuffelgids

service

colofon

Actueel

Juridisch - Lesbisch ouderschap 9 december 2011 Bij lesbisch ouderschap moet je meer regelen dan bij hetero-ouderschap. Doe dat goed en doe het tijdig. Dat voorkomt ernstige problemen. Lesbisch ouderschap, hoe regel je dat? door Lesbisch.nl Als twee vrouwen een kind krijgen, komt het kind op naam van de biologische moeder te staan. De tweede moeder (ook wel sociale moeder, duomoeder, mede-moeder of meemoeder genoemd) krijgt juridisch gezien niet automatisch een relatie tot het kind. Ook niet als je getrouwd bent. Dat moet je zelf regelen. Geboorteaangifte Als je in zee gaat met een bekende donor, moet je afspreken of die het kind gaat erkennen. Meestal zal dat niet gebeuren. Een vader die het kind heeft erkend, kan allerlei rechten doen gelden, bijvoorbeeld op een omgangsregeling. De meeste lesbische moeders kiezen daar niet voor. Als er geen erkennende vader is, komt op de geboorte-akte alleen de naam van de biologische moeder te staan. Het ligt voor de hand dat de meemoeder de aangifte doet, maar zij kan helaas niet op de akte worden vermeld als ouder. Althans, nu nog niet. Er is een nieuwe wet in de maak waardoor dat binnenkort wél kan. Daarover straks meer. Voogdijakte Een eerste manier om de positie van de meemoeder te regelen, is de voogdijakte. Als biologische moeder kun je bij de notaris laten vastleggen dat de meemoeder de voogdij krijgt als jij overlijdt. Het gaat om het vastleggen van een wens, maar in de praktijk honoreert de rechter deze wens altijd. In de akte kun je ook nog opnemen wie de voogdij krijgt als beide lesbische ouders zijn overleden. Het is erg belangrijk om minimaal deze stap te zetten. Een voogdijakte is simpel te regelen bij een notaris en kost niet veel. [In de praktijk kan het duurder uitpakken, omdat je meestal toch wat meer wilt regelen dan alleen de voogdij. Dat vereist dus een testament, of eigenlijk twee testamenten. - red.] Regel je niets, dan heeft de meemoeder geen enkel recht. Mocht de biologische moeder overlijden, dan wordt het kind in principe aan háár familie toegewezen. Dat zullen jullie waarschijnlijk niet willen. Gezamenlijk gezag Een nog betere manier om de positie van de meemoeder te regelen dan met een voogdijakte, is het aanvragen van gezamenlijk gezag. Dat moet via een advocaat, dus kost iets meer. Maar dan heb je ook wat. Je regelt dan namelijk niet meer alleen de situatie na overlijden van de biologische moeder. Gezamenlijk gezag betekent dat beide ouders als opvoeder in beeld zijn bij allerlei openbare instanties. Beide ouders kunnen dus namens het kind contacten onderhouden en beslissingen nemen tegenover school, gezondheidszorg, politie, noem maar op. Als de biologische moeder overlijdt, wordt de andere moeder automatisch voogd. Aan gezamenlijk gezag zijn ook plichten verbonden. Beide ouders zijn verplicht het kind te verzorgen en op te voeden. En ze zijn beiden onderhoudsplichtig tot het kind 21 jaar is. Gezamenlijk gezag tegenover ouderlijk gezag Gezamenlijk gezag en ouderlijk gezag zijn bijna hetzelfde, maar niet helemaal: gezamenlijk gezag moet je meestal aanvragen. Ouderlijk gezag daarentegen wordt automatisch toegekend, als hetero-ouders een kind krijgen en als de vader het kind erkent; ook zijn er verschillen op het vlak van het erfrecht. Het kind kan niet volgens het lage familietarief van de successiebelasting erven van de meemoeder. Maar verder weegt het gezag van beide ouders voor de wet even zwaar. In 2002 is de situatie wat meer gelijkgetrokken. Toen is vastgelegd dat gehuwde of geregistreerde vrouwenparen automatisch het gezamenlijk gezag krijgen over kinderen die tijdens het huwelijk of geregistreerd partnerschap geboren zijn. Zij hoeven dus nu geen aanvraag meer te doen. Voorwaarde is wel dat er geen andere ouder is. Dat is het geval wanneer de moeder zwanger is geraakt door inseminatie met het zaad van een onbekende donor. Gezamenlijk gezag aanvragen Bij een aanvraag voor gezamenlijk gezag (bij de rechter, met behulp van een advocaat) moet aan de volgende voorwaarden zijn voldaan: de partner moet in een nauwe persoonlijke betrekking tot het kind staan, en/of de partners staan in een nauwe persoonlijke betrekking tot elkaar. Het kind moet kunnen opgroeien in een veilige en vertrouwde omgeving. Op basis van de aangeleverde informatie beoordeelt de rechter of aan deze voorwaarde is voldaan; het belang van het kind mag niet in het gedrang komen. Dat betekent dat de ontwikkeling van het kind niet mag worden geschaad. En dat de relatie met de andere biologische ouder, als die er is, niet in gevaar mag komen. Kinderen van 12 jaar en ouder worden gehoord door de rechter; is er een andere biologische ouder, dan geldt als aanvullende voorwaarde dat de indieners van het verzoek al minstens een jaar samen voor het kind moeten hebben gezorgd. Adoptie Behalve de voogdijakte en het gezamenlijk gezag is er nog een derde manier om de positie van de meemoeder te regelen: zij kan het kind adopteren. Sinds 2001 kunnen twee moeders of twee vaders een Nederlands (!) kind adopteren. Het adopteren van buitenlandse kinderen is ingewikkeld en laten we hier even buiten beschouwing. Het verzoek om adoptie kan direct na de geboorte van het kind door de partner van de biologische moeder bij de rechtbank worden ingediend. Althans, niet door haar persoonlijk, maar door een advocaat. Na adoptie is de positie van de beide lesbische ouders geheel gelijkgetrokken, ook in het erfrecht. De procedure voor adoptie is ingewikkelder dan bij het opstellen van een voogdijakte of het aanvragen van gezamenlijk gezag, maar het is wel het beste van het beste. De toetsing gebeurt door de rechter. Vind je dit te omslachtig om te regelen, dan is het aanvragen van gezamenlijk gezag zeker een goed alternatief. Voorwaarden voor adoptie De belangrijkste voorwaarden voor het aanvragen van adoptie luiden als volgt: de ouders moeten voorafgaand aan het verzoek ten minste drie jaar hebben samengeleefd. [Dus echt: samengeleefd. Getrouwd of een geregistreerd partnerschap is niet voldoende. - red.] de adoptie moet in het kennelijk belang van het kind zijn en het kind moet niets meer te verwachten hebben van de oorspronkelijke ouder(s). Wat de toevoeging bij het tweede punt betreft: de rechter verlangt van de donor een verklaring dat die akkoord gaat met de adoptie, en zelf geen family life met het kind onderhoudt. Voor deze verklaring zijn voorbeelden beschikbaar. Zie o.a.: het boek 'Roze ouders' van Mariëtte Hermans en Rita Buiting (Ploegsma, 2008), of vraag een voorbeeld aan via de stichting Meer dan Gewenst (die sowieso zeer behulpzaam kan zijn). Wetswijziging Er liggen al jaren plannen op de plank om het allemaal wat makkelijker te maken. Om allerlei redenen kwam het er alsmaar niet van om die plannen een wettelijke status te geven, maar inmiddels is de zaak in een stroomversnelling gekomen. Op 6 oktober van dit jaar (2011) stuurde staatssecretaris Teeven een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer dat erop neerkomt dat de meemoeder de baby van haar partner gewoon kan erkennen, net als een niet-biologische vader in een heterorelatie. Het COC was enthousiast, en sprak van een doorbraak. Volgens het COC zou de nieuwe wet al per 1 juli 2012 in werking kunnen treden. De Raad van State, die wetsvoorstellen moet beoordelen, was minder enthousiast. Op 15 april schreef de Raad een advies, waarin erop wordt gewezen dat het gevaarlijk is om een juridische werkelijkheid te creëren die losstaat van de biologische werkelijkheid. Dat kan veel narigheid geven, zoals erfelijke ziekten die niet meer achterhaald kunnen worden, en kinderen die niet meer weten waar ze het moeten zoeken, als ze willen weten waar ze vandaan komen. Kortom: wat er precies gaat veranderen, en wanneer, staat nog niet vast. Voorlopig gelden nog de bestaande mogelijkheden: voogdijakte, gezamenlijk gezag en adoptie. We houden u op de hoogte. Lesbisch.nl p/a redactie@ouders.nl Lesbisch.nl is onderdeel van Schorer, het Nederlands instituut voor homoseksualiteit, gezondheid en welzijn. Schorer zorgt ervoor dat lesbische vrouwen, homomannen, biseksuelen en transgenders toegang hebben tot informatie, kennis en faciliteiten die nodig zijn om optimale gezondheid en welzijn te bewerkstelligen. De bovenstaande tekst is een bewerking van een eerder gepubliceerd artikel (uit 2007) op Lesbisch.nl. Het laatste deel (Wetswijziging) is toegevoegd door de redactie van Ouders Online.